Gastbijdragen

Een gastbijdrage van Arie van Steensel

Ridders op het Muiderslot

De Hollandse graaf Floris V (1254-1296) liet rond 1285 een omgrachte, vierhoekige dwangburcht bouwen bij Muiden. De strategische ligging van het kasteel bood de graaf de mogelijkheid om het opstandige West-Friesland te beheersen. Bovendien kon hij zo het verkeer op de Vecht richting het Sticht (Utrecht) controleren. Het Muiderslot symboliseerde de macht en politieke ambities van Floris V. De geschiedenis liep anders: in 1296 nam een aantal ontevreden edelen de graaf gevangen en voerden hem mee naar het Muiderslot. Floris overleefde deze ontvoering niet.

De oorspronkelijke burcht werd in 1296 afgebroken, maar in de late veertiende eeuw weer opgebouwd. Dit Muiderslot geldt als een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen in Nederland. Na een grondige renovatie in 2006 richt het Muiderslot zich vooral op de jeugdige bezoeker, maar voor de ouders en grootouders organiseert het museum in de afgelopen jaren tijdelijke tentoonstellingen. Dit jaar is het thema: ‘Ridders in Holland. Van harnas tot lintjesregen’.

Een bijzonder object in de tentoonstelling is het wapenboek van de orde van Sint-Anthonis. Deze orde was een adellijke broederschap die in de tweede helft van de veertiende eeuw werd opgericht door de vorsten die toen regeerden over de graafschappen Henegouwen, Holland en Zeeland. Willem van Oostervant, de latere graaf Willem VI (r. 1404-1417), deelde vanaf 1387 zogenoemde tuinen uit aan trouwe dienaren en buitenlandse gezanten. Deze sieraden moesten rond de nek gedragen worden, zoals op deze afbeelding goed te zien is. Willem had ruzie met zijn vader Albrecht. Zijn orde van de Hollandse Tuin moet daarom gezien worden als een verbond waarmee Willem probeerde politieke medestanders te mobiliseren. Vorstelijke ridderorden waren een variant van het typisch middeleeuwse verschijnsel van de corporatie, zoals ook ambachtsgilden en religieuze broederschappen, maar ze waren sterk afhankelijk van het voortbestaan van de stichtende dynastie.

Wapenboek Jacobae tentoonstelling behandelt naast de orde van de Tuin de geschiedenis van de ridderorden van de middeleeuwen tot het heden. Ten tijde van de Republiek kende Nederland geen ridderorde, maar buitenlandse orden boden uitkomst. Een bekende bewoner van het Muiderslot, de dichter P.C. Hooft, werd bijvoorbeeld voor zijn biografie over de Franse koning Hendrik IV in 1639 opgenomen in de Franse orde van Sint-Michael. Nederland kreeg in de Franse tijd zijn eerste civiele ridderorden. Deze waren het voorbeeld voor het moderne decoratiestelsel dat na 1815 vorm kreeg: de orde van de Nederlandse Leeuw en de orde van Oranje-Nassau en daarnaast de militaire Willems-Orde. Met middeleeuwse ridderlijkheid of vorstelijke ridderorden hebben deze moderne ridderorden weinig van doen, maar ze hebben het verlenen van sociale distinctie als gemeenschappelijk kenmerk.

Het middeleeuwse deel van de tentoonstelling maakt duidelijk dat ridderschap en adelscultuur niet aan territoriale grenzen was gebonden. De geschiedenis van de adel in de Nederlanden zou een centrale plaats kunnen krijgen op het Muiderslot, naast de begrijpelijke aandacht voor Floris V en het graafschap Holland.

De tentoonstelling (Catalogus) is nog tot 6 juli te bezichtigen.

 

 

 

Vragen, opmerkingen, reacties, suggesties....

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s